ภาพลักษณ์ กรม ปภ. จาก “หน่วยงานเตรียมพร้อม” สู่ “ออแกไนเซอร์งานอีเวนต์ภัยพิบัติ”

ปภ.: จาก “หน่วยงานเตรียมพร้อม” สู่ “ออแกไนเซอร์งานอีเวนต์ภัยพิบัติ”

1. วัฒนธรรม “ฮีโร่หน้างาน” (The Rescue Trap)

ปภ. ถูกออกแบบมาด้วยใจความสำคัญคือ “เมื่อเกิดเหตุ ต้องมีคนไปช่วย” แต่นี่คือกับดักครับ เพราะในทางรัฐศาสตร์ การที่หน่วยงานระดับชาติทำตัวเป็นเพียง “กู้ภัย” แปลว่าคุณกำลังละทิ้งหน้าที่ “เชิงยุทธศาสตร์”

• ความเจ็บแสบ: ข้าราชการชอบภาพลักษณ์การใส่ชุดลุยไฟ ลุยน้ำ เพราะมันคือ “ภาพจำที่ขายได้” ในรายงานผลงานประจำปี แต่งานวางแผนผังเมืองหรืองานวิเคราะห์ข้อมูลที่ป้องกันภัยได้จริงมัน “มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า” และไม่มีใครได้หน้า ระบบราชการจึงเลือกที่จะ “ปล่อยให้พังแล้วค่อยไปซ่อม” เพราะการซ่อมมันมีภาพถ่ายและมีงบประมาณที่อนุมัติง่ายกว่า

2. โรค “ข้อมูลแตกแยก” (Silo Bureaucracy)

คุณพูดอาสารถ้าไม่มีผังเมืองที่อัปเดต นี่คือปัญหาของ “กาฝากหวงถิ่น” ครับ กรมโยธาฯ ถือผังเมือง, กรมชลฯ ถือน้ำ, ปภ. ถือรถดับเพลิง เมื่อข้อมูลไม่คุยกัน ผลลัพธ์คือ “แผนที่ในกระดาษกับน้ำของจริงเดินคนละทาง” * ในโลก BANI ที่ทุกอย่างเชื่อมโยงกัน ความล่าช้าในการบูรณาการข้อมูลคืออาชญากรรมต่อประชาชน ปภ. ทำหน้าที่เป็นเพียง “ตู้รับจดหมาย” ที่รอรับรายงานจากกรมอุตุฯ แล้วส่งต่อ SMS ที่มาถึงเมื่อน้ำท่วมมิดหัวไปแล้ว

3. การสะสม “เศษเหล็ก” มากกว่า “สมอง” (Hardware vs. Software)

การซื้อรถ เรือ อุปกรณ์แจกจ่าย คือการใช้งบประมาณแบบ “วัตถุนิยมราชการ” เพราะมันมีค่าคอมมิชชัน ตรวจรับง่าย และเห็นเป็นชิ้นเป็นอัน แต่การลงทุนใน Predictive Analytics (การวิเคราะห์คาดการณ์) หรือระบบ AI เตือนภัย มันกินไม่ได้ในเชิงงบประมาณจัดซื้อจัดจ้างแบบเดิม ปภ. จึงกลายเป็น “โชว์รูมเครื่องจักรกล” ที่ขับเคลื่อนด้วยความคิดยุค 1.0 ในวันที่ภัยพิบัติอัปเกรดเป็น 4.0 ไปแล้ว

“ป้องกันไม่ได้ – บรรเทาไปวันๆ” เป็นภาพลักษณ์ของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ในหลายปีที่ผ่านมา การปฏิบัติงานอย่างเต็มกำลังความสามารถแต่ก็เป็นไปดั่ง “กองร้อยช่วยเหลือ” มากกว่าหน่วยวางแผนแห่งชาติ

@ไม่มีแผนผังเมืองเชิงภูมิศาสตร์ที่อัปเดตเพื่อคาดการณ์น้ำหลาก

@ไม่สามารถบูรณาการแผนกับหน่วยงานโยธา ท้องถิ่น และทรัพยากรน้ำ

@ระบบเตือนภัยที่ประชาชนเชื่อถือได้ ยังอยู่ในระดับ “SMS ย้อนหลัง”

@รถ เรือ อุปกรณ์ฉุกเฉินมีไว้แจก ไม่ได้มีเพื่อวิเคราะห์พฤติกรรมภัยล่วงหน้า

กรม ปภ. เป็นเครื่องมือของรัฐยุคเก่า ที่เกิดจากแนวคิด “Normal Disaster” แต่เราอยู่ในโลก BANI – เปราะบาง วิตก จับต้องไม่ได้ และซับซ้อนเกินคาดเดา