กับดักความตาย (Death Trap) ในสถานบันเทิงของไทย
“กับดักความตาย (Death Trap)” จะเห็นรูปแบบที่ลึกกว่า “ไฟไหม้ผับ” แต่เป็น ความล้มเหลวของระบบการจัดการความเสี่ยง (Systemic Risk Failure) ที่เกิดซ้ำแล้วซ้ำอีก
ภาพนี้แสดงเหตุการณ์สำคัญ 4 ครั้ง
- ซานติก้า (2552) เสียชีวิต 67 คน
- ไทเกอร์ ผับ (2565) เสียชีวิต 4 คน
- เมาน์เทน บี (2565) เสียชีวิต 26 คน
-
โรงเบียร์ลาดพร้าว (2569) เสียชีวิต 28 คน (ข้อมูลในภาพ)
คำถามคือ
ทำไมเวลาผ่านไปกว่า 17 ปี ประเทศไทยยังตายด้วยรูปแบบเดิม?
คำตอบคือ ประเทศไทยไม่ได้มี “อุบัติเหตุ” แต่กำลังมี ระบบผลิตกับดักความตาย
กับดักที่ 1 อาคารถูกออกแบบเพื่อขาย ไม่ใช่เพื่อหนีตาย
ผู้ประกอบการมักให้ความสำคัญกับ
- ความสวย
- บรรยากาศ
- ความเป็นส่วนตัว
- การเก็บเสียง
- การเพิ่มจำนวนโต๊ะ
มากกว่า
- ทางหนีไฟ
- ความกว้างทางออก
- การระบายควัน
ผลคือ เมื่อเกิดไฟ คนจำนวนมากถูกบังคับให้หนีผ่าน “คอขวด” ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตหลักของโลก
กับดักที่ 2 ควันฆ่าคนมากกว่าไฟ
งานวิจัยทั่วโลกพบว่า ผู้เสียชีวิตจากไฟไหม้อาคาร กว่า 60-80% เสียชีวิตจาก การสูดดมควันพิษ ไม่ใช่ถูกไฟคลอก ควันประกอบด้วย
- Carbon Monoxide
- Hydrogen Cyanide
- ก๊าซพิษจากโฟม
- พลาสติก
- PVC
เมื่อไฟดับ คนจำนวนมากเสียชีวิตไปแล้ว
กับดักที่ 3 การตกแต่งภายใน
ผับจำนวนมากใช้
- โฟมซับเสียง
- แผ่นอะคูสติก
- ผ้าม่าน
- พลาสติกตกแต่ง
- ฉนวน
สิ่งเหล่านี้ คือเชื้อเพลิงชั้นดี เมื่อไฟติด เกิด Flashover ภายในไม่กี่นาที
กับดักที่ 4 คนไม่รู้ว่าควรหนีทางไหน
เมื่อไฟไหม้ คนส่วนใหญ่จะวิ่ง กลับทางเดิม เพราะสมองจดจำเพียงทางเข้า เรียกว่า Familiar Exit Bias แม้ทางหนีไฟอยู่ใกล้กว่า
ก็ไม่ใช้
กับดักที่ 5 เสียงเพลง
ผับ เปิดเพลงดัง แสงมืด ควันจากเอฟเฟกต์ เมื่อไฟเกิด หลายคนคิดว่า เป็นส่วนหนึ่งของการแสดง จึงเสียเวลา 30-60 วินาทีแรก ซึ่งเป็นช่วงสำคัญที่สุด
กับดักที่ 6 ความแออัด
เมื่อคนจำนวนมาก พยายามออกพร้อมกันเกิด Crowd Crushหลายคนไม่ได้ตายเพราะไฟ แต่ถูกเหยียบ หรือถูกอัดติดประตู
กับดักที่ 7 การบังคับใช้กฎหมาย
ประเทศไทยมีกฎหมายจำนวนมาก เช่น
- กฎหมายควบคุมอาคาร
- มาตรฐานทางหนีไฟ
- ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้
- ระบบสปริงเกลอร์
- การตรวจอาคาร
ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ “ไม่มีกฎหมาย”แต่อยู่ที่ การกำกับดูแลและการบังคับใช้ไม่สม่ำเสมอ หากการตรวจสอบเป็นเพียงพิธีการ หรือมีการผ่อนปรนข้อกำหนด ความเสี่ยงก็จะสะสมจนกลายเป็นโศกนาฏกรรม
กับดักที่ 8 ใบอนุญาตไม่เท่ากับความปลอดภัย
หลายคนเข้าใจว่า มีใบอนุญาต = ปลอดภัย แต่จริง ๆ อาคารปลอดภัย ต้อง
- ตรวจทุกปี
- ซ้อมอพยพ
- ตรวจระบบไฟ
- ตรวจถังดับเพลิง
- ตรวจสปริงเกลอร์
- ตรวจไฟฉุกเฉิน
- ตรวจประตูหนีไฟ
ทุกครั้ง ไม่ใช่เพียงวันที่ขออนุญาตเปิดกิจการ
กับดักที่ 9 วัฒนธรรม “ไม่เป็นไร”
นี่อาจเป็นกับดักที่อันตรายที่สุด เพราะเป็นรากของปัญหาเชิงสังคม เช่น
- ล็อกประตูหนีไฟเพื่อป้องกันคนหนีค่าใช้จ่าย
- ใช้ทางหนีไฟเป็นที่เก็บของ
- ปิดไฟฉุกเฉินเพื่อลดค่าไฟ
- วางโต๊ะกีดขวางทางออกเพื่อเพิ่มรายได้
- ปล่อยให้จำนวนผู้ใช้บริการเกินความจุ
การตัดสินใจเล็ก ๆ เหล่านี้เพิ่มความเสี่ยงสะสม จนเมื่อเกิดเหตุเพียงครั้งเดียว ผลกระทบจะรุนแรงมาก