การซ้อมแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในบริบทของรัฐไทย

การซ้อมแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในบริบทของรัฐไทยถูกวิพากษ์ว่าเป็น “นาฏกรรมทางปกครอง” เนื่องจากเป็นการเน้น “รูปแบบมากกว่าเนื้อหา” เพื่อตอบสนองต่อระบบตัวชี้วัดและภาพลักษณ์ทางการเมือง มากกว่าการลดความเสี่ยงที่แท้จริงในพื้นที่ การซ้อมแผนมักถูกจัดฉากไว้ล่วงหน้า โดยมีการกําหนดตัวละครชัดเจน เช่น ผู้ที่แกล้งเป็นคนเจ็บหรือผู้แบกถังดับเพลิง การซ้อมเหล่านี้มักเลือก “จุดถ่ายภาพที่สวยงาม” เพื่อให้กรรมการประเมินผลเห็นภาพความพร้อมของหน่วยงานตามที่ปรากฏในหนา้กระดาษ มากกว่าการเตรียมพร้อมรับมือสถานการณ์ที่ยากลำบากจริง

ระบบราชการไทยใช้การซ้อมแผนเพื่อตอบโจทย์ตัวชี้วัดเชิงปริมาณในรายงานประจำปี ทั้งทั้งประเทศ รวมทุกหน่วยงานมีการใช้งบประมาณในการซ้อมแผนปีละครึ่งหมื่นล้านบาท ซึ่งถือว่าภารกิจสำเร็จแล้วบนหน้ากระดาษ

นาฏกรรมทางปกครองนี้มักไม่ตั้งอยู่บนฐานความจริงของ “ความซ้อนทับหลายมิติ” แผนอพยพจึงมักล้มเหลวเมื่อเกิดภัยจริง เพราะหน่วยงานที่รับผิดชอบไม่รู้จักบทบาทหน้าที่ หรืออาจะสมองน้อยก็เป็นได้

รัฐมักดึงประชาชนเข้าสู่การซ้อมแผนในฐานะอาสาสมัครเพื่อให้ภาพถ่ายในรายงานดูสมบูรณ์ว่า “ประชาชนมีส่วนร่วม” แต่ในความเป็นจริง ประชาชนถูกสอนให้สยบยอมต่อคำสั่งจากบนลงล่างและทำหน้าที่เพียง “แรงงานฟรี” มากกว่าการได้รับ ในการจัดการทรัพยากรของตนเอง