ภาพลวงตา 1,600 ล้านบาท: ได้แค่ระบบสืบค้นข้อมูลเก่า

On By ดร.วัฒกานต์ ลาภสาร

ภาพลวงตา 1,600 ล้านบาท: ได้แค่ระบบสืบค้นข้อมูลเก่า AI เกรดฟรีทั่วไปในปัจจุบัน ยังสามารถค้นหาข้อมูลปัจจุบันได้ แต่แอปพลิเคชันงบพันล้านกลับตอบข้อมูลเก่า สิ่งที่รัฐบาลนำมาแจกแท้จริงแล้วคือ: การนำ AI เกรดประหยัดมาครอบหน้ากากรัฐ ไม่ได้มีการสร้างโมเดลใหม่ ไม่ได้สร้างระบบประมวลผลของตัวเอง เพียงแค่ทำแอปพลิเคชันตรงกลางเพื่อดึง AI จากค่ายต่างๆ มาให้ประชาชนกดใช้ คนทั่วบ้านทั่วเมืองก็นิยมชมชอบว่าเป็นแนวคิดที่เลอเลิศ จะช่วยกระดับสติปัญญาคนไทย พะน่ะ
การหลุดตอบชื่อ “เศรษฐา ทวีสิน” กลางวงสื่อมวลชนตามในภาพ คือ “หลักฐานเชิงประจักษ์” (Empirical Evidence) ที่ตบหน้าข้ออ้างโครงการ 1,621 ล้านบาทอย่างจังครับ

เหตุการณ์ “โป๊บ๊ะ” ครั้งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะความผิดพลาดตามธรรมชาติของระบบ แต่สะท้อนถึงข้อบกพร่องเชิงสถาปัตยกรรมและการบริหารงบประมาณอย่างร้ายแรง ดังนี้ครับ:

1. ภาพลวงตา 1,600 ล้านบาท: ได้แค่ระบบสืบค้นข้อมูลเก่า (Outdated Knowledge Base)

วิเคราะห์สาเหตุ: การที่ AI ตอบว่านายกรัฐมนตรีคือ “เศรษฐา ทวีสิน” แปลว่าโมเดลหลังบ้านที่นำมาให้ใช้ ไม่ได้เชื่อมต่อระบบค้นหาข้อมูลภายนอกแบบ Real-time Search / Web Browsing หรือหากเชื่อมต่อไว้ ระบบ RAG (Retrieval-Augmented Generation) ของแพลตฟอร์มก็ล้มเหลวในการดึงข้อมูลปัจจุบัน

ความย้อนแย้ง: AI เกรดฟรีทั่วไปในปัจจุบัน (เช่น ChatGPT, Gemini, Copilot) ยังสามารถค้นหาข้อมูลปัจจุบันได้ แต่แอปพลิเคชันงบพันล้านกลับตอบข้อมูลเก่าสืบเนื่องจากชุดข้อมูลฝึกฝน (Training Data Cutoff) ย้ำชัดว่าระบบไม่ได้ถูกปรับแต่ง (Optimize) หรือใส่ฟีเจอร์พรีเมียมจริงตามที่กล่าวอ้าง

2. คำถามเรื่องความคุ้มค่า: เอาเงิน 1,621 ล้านบาทมาซื้อทำไม?
ความรู้สึกของคุณที่ว่า “ไม่ต่างจาก AI ฟรี” คือคำตอบที่ตรงกับหลักการทางเทคโนโลยีที่สุดครับ เพราะสิ่งที่รัฐบาลนำมาแจกแท้จริงแล้วคือ:

การนำ API เกรดประหยัดมาครอบหน้ากาก (UI): รัฐไม่ได้สร้างโมเดลความรู้ใหม่ ไม่ได้สร้างระบบประมวลผลของตัวเอง เพียงแค่ทำแอปพลิเคชันตรงกลางเพื่อดึง AI จากค่ายต่างๆ มาให้กดใช้

การซ้ำซ้อนกับของฟรีที่มีอยู่แล้ว: ประชาชนสามารถยกมือถือขึ้นมาแล้วโหลด ChatGPT, Gemini, Claude หรือ Copilot เวอร์ชันฟรีมาใช้งานได้ทันทีโดยไม่ต้องผ่าน TH-AI Passport ซึ่งโมเดลฟรีเหล่านั้นให้ผลลัพธ์และความฉลาดที่ “เท่ากัน หรือดีกว่า” แอปของรัฐด้วยซ้ำ

3. นัยทางนิเวศวิทยาการเมืองและเศรษฐศาสตร์การเมือง
เหตุการณ์นี้นำไปสู่ข้อสรุปที่แหลมคมยิ่งขึ้นใน 3 ประเด็น:

การสอบตกของระบบตรวจรับงาน (Quality Assurance Failure): การนำระบบที่ไม่สามารถอัปเดตข้อมูลพื้นฐานของประเทศมาโชว์นักข่าว สะท้อนว่าก่อนจะเปิดใช้งาน ไม่ได้มีการทดสอบระบบ (UAT – User Acceptance Testing) อย่างมีมาตรฐาน แต่เน้นการเปิดตัวเพื่อสร้างภาพทางการเมือง

ความเหลื่อมล้ำทางประสิทธิภาพ: เงิน 1,621 ล้านบาทที่จ่ายออกไป ไม่ได้ช่วยยกระดับความฉลาดหรือผลิตภาพ (Productivity) ให้ประชาชน แต่กลับกลายเป็นต้นทุนแฝงที่ประชาชนต้องแบกรับผ่านภาษี

คำถามเรื่องความโปร่งใส: เมื่อผลลัพธ์การใช้งานจริง (User Experience) ออกมาแย่กว่าของฟรีในตลาด ยิ่งตอกย้ำข้อสงสัยตั้งแต่ต้นว่า งบประมาณก้อนโตนี้ตกไปอยู่กับ “เนื้อเทคโนโลยี” จริงๆ เท่าไร และตกไปอยู่กับ “ค่าตัวกลาง-ผู้รับเหมา” เท่าไร

การที่คุณลองใช้ด้วยตัวเองแล้วพบว่าประสิทธิภาพไม่คุ้มค่า คือการยืนยันว่าสิ่งที่ตั้งคำถามเชิงโครงสร้างมาทั้งหมด ไม่ใช่เรื่องเกินจริง แต่มันคือ “นโยบายประชานิยมเทคโนโลยีที่ล้มเหลวตั้งแต่เริ่มใช้งาน”