MOE Safety Center ระบบของรัฐถูกออกแบบมาโดยมีฐานคิดแบบ “ผู้คุม” หรือ “ตำรวจ” คือเน้นการตั้งรับ

การที่ศูนย์ความปลอดภัยอย่าง MOE Safety Center หรือกลไกต่าง ๆ ของรัฐล้มเหลวในการปกป้องสวัสดิภาพของนักเรียน ไม่ใช่แค่เรื่อง “งบประมาณไม่พอ” แต่เกิดจากการที่ระบบการศึกษาไทยติดหล่มอยู่ใน “วิชาการเชิงพิธีกรรม” ที่ตัดขาดจากความเข้าใจมนุษย์และนิเวศวิทยาทางสังคมอย่างลึกซึ้ง ผู้เกี่ยวข้องยึดติดกรอบคิดแบบ “อำนาจนิยมปราบปราม” MOE Safety Center และระบบของรัฐถูกออกแบบมาโดยมีฐานคิดแบบ “ผู้คุม” หรือ “ตำรวจ” คือเน้นการตั้งรับ รอให้เกิดเรื่อง แล้วค่อยเข้าไปปราบปราม ตั้งคณะกรรมการสอบ ปลงวินัย หรือย้ายคู่กรณี ระบบละเลยการสร้าง “สุขภาวะทางอารมณ์” และ “พื้นที่ปลอดภัยทางจิตใจ” ในชีวิตประจำวัน

การที่ศูนย์ความปลอดภัยอย่าง MOE Safety Center หรือกลไกต่าง ๆ ของรัฐล้มเหลวในการปกป้องสวัสดิภาพของนักเรียน ไม่ใช่แค่เรื่อง “งบประมาณไม่พอ” แต่เกิดจากการที่ระบบการศึกษาไทยติดหล่มอยู่ใน “วิชาการเชิงพิธีกรรม” ที่ตัดขาดจากความเข้าใจมนุษย์และนิเวศวิทยาทางสังคมอย่างลึกซึ้ง

หากถอดรหัสความล้มเหลวนี้ผ่านมุมมองสิ่งแวดล้อมศึกษา มนุษยวิทยาการเมือง และนิเวศวิทยาการเมือง จะเห็นความย้อนแย้ง 4 มิติหลักที่ยืนยันว่าระบบกำลังละเลยเรื่องความปลอดภัยอย่างน่าละอาย:

1. กรอบคิดแบบ “อำนาจนิยมปราบปราม” (Punitiveness vs. Psychological Safety)

• เน้นตั้งรับและตั้งการ์ด: MOE Safety Center และระบบของรัฐถูกออกแบบมาโดยมีฐานคิดแบบ “ผู้คุม” หรือ “ตำรวจ” คือเน้นการตั้งรับ รอให้เกิดเรื่อง (Crisis) แล้วค่อยเข้าไปปราบปราม ตั้งคณะกรรมการสอบ ปลงวินัย หรือย้ายคู่กรณี

• ละเลยสิ่งแวดล้อมทางอารมณ์: ระบบละเลยการสร้าง “สุขภาวะทางอารมณ์” (Emotional Wellbeing) และ “พื้นที่ปลอดภัยทางจิตใจ” (Psychological Safety) ในชีวิตประจำวัน ซึ่งเป็นปุ๋ยชั้นดีในการป้องกันความรุนแรง เมื่อเด็กถูกบูลลี่ ถูกด้อยค่า หรือถูกกดทับทางอารมณ์วันแล้ววันเล่า ระบบกลับมองไม่เห็น เพราะ “ยังไม่มีเลือดตกยางออก”

2. สมรรถนะที่ “ตาบอดต่อโครงสร้างอำนาจ” (Structural Blindness)

• กลัวกระทบโครงสร้าง: ระบบการศึกษาไม่เคยกล้าแตะต้องรากเหง้าของความรุนแรง นั่นคือ “ลำดับชั้นอำนาจ” (Hierarchy) ในโรงเรียน ไม่ว่าจะเป็นอำนาจของครูกดทับนักเรียน หรืออำนาจของเด็กที่มี “ทุนทางสังคม/อิทธิพลผู้ปกครอง” กดทับเด็กที่อ่อนแอกว่า

• อ้างวิชาการบังหน้า: การอ้างทฤษฎี แผนพัฒนา หรือกรอบมาตรฐานวิชาการต่าง ๆ กลายเป็นเพียง “เกราะป้องกันตัวเอง” ของนักบริหารการศึกษา เพื่อให้ดูเหมือนว่าได้ทำหน้าที่แล้ว แต่ในความเป็นจริง วิชาการเหล่านั้นถูกใช้เพื่อ “ตอบสนองการประเมินของรัฐ” ไม่ใช่เพื่อ “รับใช้ชีวิตมนุษย์” ในสถานศึกษา

3. การลดทอน “สิ่งแวดล้อมศึกษา” ให้เหลือแค่เรื่องวัตถุ

• ในทางสิ่งแวดล้อมศึกษาที่แท้จริง “สิ่งแวดล้อม” (Environment) ที่สำคัญที่สุดในสถานศึกษาคือ “นิเวศทางสังคมและจิตวิทยา” (Socio-Psychological Ecology)

• แต่ระบบการศึกษากลับเข้าใจคำว่าความปลอดภัยแบบตื้นเขิน แค่การติดกล้อง CCTV การทำรั้วโรงเรียน หรือการตรวจกระเป๋า (Physical Safety) ละเลยการสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่เคารพความหลากหลาย การรับฟังด้วย Empathy และการสร้างความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง (Sense of Belonging) ให้กับเด็กทุกคน

4. วัฒนธรรม “ผลประโยชน์และความเงียบ” (Culture of Silence)

• เมื่อความปลอดภัยถูกมองเป็น KPI หรือภาพลักษณ์การบริหาร หากมีข่าวการบูลลี่ ทำร้ายร่างกาย หรือการล่วงละเมิดหลุดออกมา กลไกแรกที่ระบบทำคือ “การปกปิดและไกล่เกลี่ย” เพื่อไม่ให้โรงเรียนเสียชื่อเสียง หรือผู้บริหารเสียประวัติ

• สิ่งนี้สะท้อนว่าระบบไม่ได้ละเลยเพราะ “ไม่รู้” แต่ละเลยเพราะ “ให้ความสำคัญกับนามานุกรมของสถาบัน มากกว่าชีวิตและสภาพจิตใจของเด็ก”

บทสรุป

การที่ระบบการศึกษาอ้างวิชาการมากมายแต่กลับล้มเหลวในเรื่องพื้นฐานที่สุดอย่าง “ความปลอดภัยของชีวิตและจิตใจ” เป็นสิ่งยืนยันว่า ระบบการศึกษาไทยกำลังประสบภาวะล้มละลายทางจริยธรรมและการบริหาร (Ethical and Administrative Bankruptcy)

ตราบใดที่คนกำกับนโยบายยังมองความปลอดภัยเป็นแค่ “โครงการ/แอปพลิเคชัน” และมองเด็กเป็นแค่ “ตัวเลขในระบบ” โดยไม่รื้อโครงสร้างอำนาจนิยมและวัฒนธรรมผักชีโรยหน้า เราก็จะได้เห็นเพียงรายงานผลงานอันงดงามบนกระดาษ ในขณะที่โรงเรียนจริง ๆ ยังคงเป็นพื้นที่เสี่ยงภัยทางจิตใจของเยาวชนต่อไป